«Είμαι 36 και δεν είμαι ακόμη έτοιμη για παιδί. Μήπως πρέπει να καταψύξω ωάρια;»
«Έχω καλή AMH. Μπορώ να περιμένω;»
«Μέχρι ποια ηλικία έχει νόημα η κατάψυξη;»
Η προγραμματισμένη κατάψυξη ωαρίων δίνει σήμερα σε μια γυναίκα τη δυνατότητα να διατηρήσει ωάρια της ηλικίας που έχει τη στιγμή της κατάψυξης, ώστε να μπορεί ενδεχομένως να τα χρησιμοποιήσει αργότερα.
Είναι μια σημαντική δυνατότητα της σύγχρονης αναπαραγωγικής ιατρικής.
Δεν είναι όμως εγγύηση μελλοντικής μητρότητας.
Και κυρίως, δεν έχει την ίδια αξία σε κάθε ηλικία.
Γιατί έχει σημασία η ηλικία;
Η γυναικεία γονιμότητα μειώνεται με την ηλικία για δύο βασικούς λόγους.
Με την πάροδο των ετών μειώνεται ο αριθμός των διαθέσιμων ωοκυττάρων και αυξάνεται η πιθανότητα χρωμοσωμικών ανωμαλιών στα ωάρια.
Το δεύτερο είναι ιδιαίτερα σημαντικό.
Μια γυναίκα μπορεί στα 39 να εξακολουθεί να έχει καλή AMH και αρκετά ωοθυλάκια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα ωάρια της έχουν την ίδια βιολογική ποιότητα που είχαν στα 30.
Η AMH μπορεί να μας δώσει χρήσιμες πληροφορίες για την ωοθηκική εφεδρεία και την αναμενόμενη ανταπόκριση των ωοθηκών σε μια διέγερση.
Δεν μπορεί όμως να αναιρέσει την επίδραση της ηλικίας στη βιολογία των ωαρίων.
Γι’ αυτό η ηλικία κατά την οποία πραγματοποιείται η κατάψυξη είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που καθορίζουν τη μελλοντική αξία των ωαρίων που αποθηκεύονται.
Τι ακριβώς «παγώνει» με την κατάψυξη;
Κατά κάποιον τρόπο, παγώνει η βιολογική ηλικία των συγκεκριμένων ωαρίων που συλλέχθηκαν.
Εάν μια γυναίκα καταψύξει ωάρια στα 34 και τα χρησιμοποιήσει στα 41, τα συγκεκριμένα ωάρια εξακολουθούν να αντιστοιχούν βιολογικά στην ηλικία κατά την οποία συλλέχθηκαν.
Αυτό είναι το μεγάλο πλεονέκτημα της μεθόδου.
Δεν «παγώνει» όμως συνολικά η γονιμότητα της γυναίκας.
Οι ωοθήκες και το σώμα συνεχίζουν φυσιολογικά να μεγαλώνουν και η ωοθηκική εφεδρεία συνεχίζει να μεταβάλλεται με την ηλικία.
Επομένως η κατάψυξη ωαρίων δεν σταματά τον βιολογικό χρόνο.
Διατηρεί συγκεκριμένα ωάρια στην ηλικία στην οποία συλλέχθηκαν, δημιουργώντας μια επιπλέον αναπαραγωγική επιλογή για το μέλλον.
Γιατί λοιπόν να μην περιμένω μέχρι τα 40 και να καταψύξω τότε;
Επειδή όσο αργότερα γίνεται η κατάψυξη, τόσο μειώνονται συνήθως δύο σημαντικές παράμετροι.
Ο αριθμός των ωαρίων που μπορούμε να συλλέξουμε και η πιθανότητα κάθε ωάριο να είναι χρωμοσωμικά φυσιολογικό και να οδηγήσει τελικά σε παιδί.
Άρα η κατάψυξη ωαρίων λειτουργεί καλύτερα όταν πραγματοποιείται πριν η ηλικία μειώσει σημαντικά την αναπαραγωγική δυναμική των ωαρίων.
Εδώ υπάρχει ένα παράδοξο.
Όταν μια γυναίκα είναι νεότερη μπορεί να αισθάνεται ότι «δεν χρειάζεται ακόμη» να σκεφτεί την κατάψυξη.
Όταν όμως αισθανθεί ότι τη χρειάζεται επειγόντως, επειδή έχουν περάσει αρκετά χρόνια και η μητρότητα εξακολουθεί να αναβάλλεται, μπορεί ήδη να έχει χαθεί μέρος του βιολογικού πλεονεκτήματος.
Γι’ αυτό η κατάλληλη στιγμή για ενημέρωση είναι συχνά νωρίτερα από τη στιγμή που η ανάγκη γίνεται επείγουσα.
Υπάρχει μια συγκεκριμένη «καλύτερη ηλικία»;
Δεν υπάρχει ένα μαγικό ηλικιακό όριο που να ισχύει για όλες τις γυναίκες.
Γενικά, όσο νεότερη είναι η γυναίκα κατά την κατάψυξη, τόσο καλύτερη είναι η αναμενόμενη βιολογική ποιότητα των ωαρίων.
Από την άλλη πλευρά, εάν μια γυναίκα καταψύξει ωάρια πολύ νωρίς αλλά τελικά προσπαθήσει φυσιολογικά και αποκτήσει τα παιδιά που επιθυμεί χωρίς να χρησιμοποιήσει ποτέ τα αποθηκευμένα ωάρια, η διαδικασία μπορεί να αποδειχθεί ότι δεν ήταν απαραίτητη για εκείνη.
Γι’ αυτό η σωστή ερώτηση δεν είναι απλώς:
«Ποια είναι η ιδανική ηλικία για κατάψυξη ωαρίων;»
Η ουσιαστικότερη ερώτηση είναι:
«Πόσων ετών είμαι, πόσο πιθανό είναι να αναβάλω τη μητρότητα και για πόσο διάστημα;»
Η απόφαση πρέπει να συνδέεται με την ηλικία, την ωοθηκική εφεδρεία, τον προσωπικό οικογενειακό σχεδιασμό και το χρονικό διάστημα για το οποίο αναμένεται να αναβληθεί η εγκυμοσύνη.
Είμαι 35–37 και δεν βλέπω εγκυμοσύνη στα επόμενα χρόνια. Αξίζει να το συζητήσω;
Ναι.
Αυτή είναι ακριβώς μια ηλικία στην οποία η συζήτηση μπορεί να έχει ιδιαίτερη αξία.
Δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα 35 ετών πρέπει να καταψύξει ωάρια.
Σημαίνει όμως ότι, εάν η μητρότητα πιθανότατα θα αναβληθεί για αρκετά χρόνια, αξίζει να γνωρίζει εγκαίρως τις επιλογές της.
Μια τέτοια συζήτηση μπορεί να περιλαμβάνει την ηλικία, την AMH, το υπερηχογραφικό AFC, το ιατρικό ιστορικό, προηγούμενες επεμβάσεις στις ωοθήκες, πιθανή ενδομητρίωση και τον επιθυμητό μελλοντικό αριθμό παιδιών.
Η ενημέρωση στα 35 είναι πολύ διαφορετική από την ενημέρωση για πρώτη φορά στα 41.
Και η ενημέρωση δεν σημαίνει ότι η γυναίκα πρέπει υποχρεωτικά να προχωρήσει σε κατάψυξη.
Σημαίνει ότι μπορεί να πάρει μια απόφαση γνωρίζοντας εγκαίρως τα πραγματικά δεδομένα.
Και μετά τα 38;
Η κατάψυξη μπορεί ακόμη να έχει νόημα σε επιλεγμένες γυναίκες.
Όμως χρειάζεται περισσότερο ρεαλιστική ενημέρωση.
Μπορεί να χρειαστούν περισσότερα φάρμακα, περισσότερες από μία διεγέρσεις ή περισσότερες ωοληψίες για να συγκεντρωθεί ικανοποιητικός αριθμός ώριμων ωαρίων.
Και ακόμη και όταν συγκεντρωθούν αρκετά ωάρια, η ηλικία κατά τη συλλογή εξακολουθεί να επηρεάζει σημαντικά την πιθανότητα μελλοντικής επιτυχίας.
Γι’ αυτό όσο αυξάνεται η ηλικία τόσο λιγότερο χρήσιμο είναι να συζητάμε μόνο για τον αριθμό των ωαρίων.
Πρέπει να συζητάμε και για τη ρεαλιστική αναπαραγωγική δυναμική τους.
Στα 40 ή 41 έχει νόημα;
Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλες τις γυναίκες.
Η διαδικασία είναι τεχνικά δυνατή σε πολλές περιπτώσεις.
Το πραγματικό ερώτημα όμως δεν είναι:
«Μπορούμε να καταψύξουμε ωάρια;»
Είναι:
«Ποια είναι η ρεαλιστική πιθανότητα αυτά τα ωάρια να οδηγήσουν αργότερα σε παιδί;»
Όσο αυξάνεται η ηλικία, τόσο σημαντικότερο γίνεται να συζητηθούν συγκεκριμένα οι αναμενόμενες πιθανότητες πριν αποφασιστεί η διαδικασία.
Η δυνατότητα να πραγματοποιηθεί μια ωοληψία δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η αναμενόμενη αποτελεσματικότητα της κατάψυξης είναι ίδια σε όλες τις ηλικίες.
Αυτός είναι και ο λόγος που η εξατομικευμένη συμβουλευτική πριν από την απόφαση είναι τόσο σημαντική.
Τι ρόλο παίζει η AMH;
Η AMH είναι πολύ χρήσιμη στον σχεδιασμό της κατάψυξης ωαρίων.
Μπορεί να μας βοηθήσει να εκτιμήσουμε την ωοθηκική εφεδρεία, την πιθανή ανταπόκριση στη διέγερση και περίπου πόσα ωοθυλάκια μπορεί να αναπτυχθούν.
Δεν μπορεί όμως να μας πει την ποιότητα των ωαρίων.
Και δεν αναιρεί την ηλικία.
Μια γυναίκα 39 ετών με υψηλή AMH μπορεί να παράγει αρκετά ωάρια.
Τα ωάρια όμως εξακολουθούν να είναι ωάρια ηλικίας 39 ετών.
Γι’ αυτό η AMH δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως «άδεια» για να αναβάλει μια γυναίκα τη μητρότητα επειδή η τιμή της είναι καλή.
Η AMH και η ηλικία απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα και πρέπει να αξιολογούνται μαζί.
Και αν έχω χαμηλή AMH;
Χαμηλή AMH δεν σημαίνει ότι η κατάψυξη είναι αδύνατη.
Μπορεί όμως να σημαίνει ότι περιμένουμε μικρότερο αριθμό ωαρίων σε κάθε διέγερση.
Τότε η ηλικία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Σε μια νέα γυναίκα με μειωμένη ωοθηκική εφεδρεία μπορεί να έχει νόημα να συζητηθεί έγκαιρα η διατήρηση γονιμότητας.
Σε μεγαλύτερη ηλικία, χαμηλή AMH και ηλικιακή μείωση της ποιότητας των ωαρίων μπορεί να συνυπάρχουν και να περιορίζουν περισσότερο τις πιθανότητες.
Γι’ αυτό ένα χαμηλό αποτέλεσμα AMH δεν πρέπει να δημιουργεί πανικό.
Πρέπει όμως να ερμηνεύεται σωστά και μέσα στο συνολικό αναπαραγωγικό πλάνο της γυναίκας.
Πόσα ωάρια πρέπει να καταψύξω;
Δεν υπάρχει αριθμός που να εγγυάται ένα παιδί.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Δεν πρέπει να λέμε:
«Κατάψυξες 10 ή 15 ωάρια, άρα εξασφάλισες ένα παιδί.»
Από τα κατεψυγμένα ωάρια δεν θα επιβιώσουν απαραίτητα όλα στην απόψυξη.
Δεν θα γονιμοποιηθούν όλα.
Δεν θα εξελιχθούν όλα σε κατάλληλα έμβρυα.
Και δεν θα οδηγήσει κάθε έμβρυο σε γέννηση.
Γι’ αυτό ο αριθμός των ωαρίων που επιθυμούμε να αποθηκεύσουμε εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την ηλικία στην οποία συλλέγονται και από τον μελλοντικό οικογενειακό σχεδιασμό.
Ο αριθμός είναι σημαντικός.
Δεν είναι όμως εγγύηση.
Δηλαδή 10 ωάρια στα 30 δεν είναι το ίδιο με 10 ωάρια στα 40;
Ακριβώς.
Ο ίδιος αριθμός ωαρίων δεν έχει την ίδια αναπαραγωγική δυναμική σε διαφορετικές ηλικίες.
Αυτό συμβαίνει επειδή με την ηλικία αυξάνεται το ποσοστό των ωαρίων με χρωμοσωμικές ανωμαλίες.
Γι’ αυτό οποιαδήποτε συζήτηση για τον «ιδανικό αριθμό ωαρίων» χωρίς να αναφέρεται η ηλικία είναι ελλιπής.
Δεν έχει σημασία μόνο πόσα ωάρια καταψύχθηκαν.
Έχει σημασία και σε ποια ηλικία καταψύχθηκαν.
Αν θέλω δύο παιδιά;
Αυτό πρέπει να συζητηθεί από την αρχή.
Η στρατηγική δεν είναι απαραίτητα ίδια για μια γυναίκα που επιθυμεί ένα παιδί και για μια γυναίκα που επιθυμεί δύο ή τρία.
Όσο μεγαλύτερος είναι ο επιθυμητός αριθμός παιδιών, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η ανάγκη για επαρκή αριθμό αποθηκευμένων ωαρίων.
Ο οικογενειακός σχεδιασμός αποτελεί επομένως μέρος της ιατρικής συζήτησης.
Δεν σχεδιάζουμε την κατάψυξη μόνο με βάση μια εργαστηριακή τιμή ή έναν επιθυμητό αριθμό ωαρίων.
Πρέπει να γνωρίζουμε τι προσπαθούμε να διατηρήσουμε ως μελλοντική επιλογή για τη συγκεκριμένη γυναίκα.
Πώς γίνεται η διαδικασία;
Η διαδικασία μοιάζει με το πρώτο μέρος μιας εξωσωματικής γονιμοποίησης.
Περιλαμβάνει συνήθως:
διέγερση των ωοθηκών με γοναδοτροπίνες
υπερηχογραφική και, όταν χρειάζεται, ορμονική παρακολούθηση
τελική ωρίμανση των ωοκυττάρων
egg retrieval
αξιολόγηση των ωοκυττάρων
κατάψυξη των ώριμων ωαρίων με υαλοποίηση — vitrification.
Το πρωτόκολλο διέγερσης εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, την ωοθηκική εφεδρεία, το AFC, το ιστορικό και την αναμενόμενη ανταπόκριση.
Τα ωάρια που είναι ώριμα και κατάλληλα για κρυοσυντήρηση αποθηκεύονται για μελλοντική χρήση σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο.
Τι είναι η υαλοποίηση;
Η vitrification είναι τεχνική εξαιρετικά γρήγορης κρυοσυντήρησης.
Έχει βελτιώσει σημαντικά την επιβίωση των ωαρίων μετά την απόψυξη σε σχέση με παλαιότερες τεχνικές αργής κατάψυξης.
Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η προγραμματισμένη κατάψυξη ωαρίων έχει γίνει σήμερα πραγματική κλινική επιλογή.
Η βελτίωση όμως της τεχνικής της κατάψυξης δεν αλλάζει τη βασική βιολογία των ωαρίων.
Η ηλικία κατά την οποία συλλέχθηκαν εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη μελλοντική αναπαραγωγική τους δυναμική.
Πώς χρησιμοποιούνται αργότερα;
Όταν η γυναίκα αποφασίσει να χρησιμοποιήσει τα ωάρια, αυτά αποψύχονται.
Τα ωάρια που επιβιώνουν γονιμοποιούνται συνήθως με ICSI.
Στη συνέχεια παρακολουθείται η ανάπτυξη των εμβρύων και ένα κατάλληλο έμβρυο μπορεί να μεταφερθεί στη μήτρα.
Άρα η κατάψυξη ωαρίων δεν είναι από μόνη της μια ολοκληρωμένη θεραπεία.
Είναι η διατήρηση μιας μελλοντικής αναπαραγωγικής δυνατότητας.
Για να χρησιμοποιηθούν τα ωάρια αργότερα απαιτείται διαδικασία υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Μπορούμε να ελέγξουμε την ποιότητα των ωαρίων πριν τα καταψύξουμε;
Όχι με τρόπο που να μας λέει ποιο ωάριο είναι χρωμοσωμικά φυσιολογικό.
Μπορούμε να αξιολογήσουμε εάν το ωοκύτταρο είναι ώριμο και κατάλληλο για κρυοσυντήρηση.
Δεν μπορούμε όμως να κοιτάξουμε ένα ωάριο στο μικροσκόπιο και να γνωρίζουμε εάν στο μέλλον θα δημιουργήσει ένα χρωμοσωμικά φυσιολογικό έμβρυο και ένα παιδί.
Γι’ αυτό η ηλικία κατά την κατάψυξη παραμένει τόσο σημαντική.
Η μορφολογική αξιολόγηση ενός ωαρίου και η χρωμοσωμική του κατάσταση δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Η κατάψυξη επηρεάζει τη μελλοντική φυσική γονιμότητα;
Η ωοθηκική διέγερση δεν «ξοδεύει» τα ωάρια των επόμενων ετών με τον τρόπο που συχνά φοβούνται οι γυναίκες.
Σε κάθε κύκλο έχουν ήδη ξεκινήσει να αναπτύσσονται πολλά ωοθυλάκια, από τα οποία φυσιολογικά συνήθως μόνο ένα θα φτάσει στην ωορρηξία και τα υπόλοιπα θα υποστραφούν.
Με τη διέγερση προσπαθούμε να υποστηρίξουμε περισσότερα από αυτά τα ήδη στρατολογημένα ωοθυλάκια ώστε να φτάσουν σε ωρίμανση.
Η διαδικασία δεν προκαλεί πρόωρη εμμηνόπαυση.
Ούτε σημαίνει ότι επειδή συλλέξαμε περισσότερα ωάρια σε έναν συγκεκριμένο κύκλο αφαιρέσαμε αντίστοιχο αριθμό ωαρίων από μελλοντικούς κύκλους.
Είναι επικίνδυνη η διαδικασία;
Η κατάψυξη ωαρίων είναι γενικά ασφαλής όταν γίνεται με σωστή επιλογή πρωτοκόλλου και παρακολούθηση.
Όπως κάθε ιατρική διαδικασία, δεν είναι χωρίς κινδύνους.
Υπάρχουν μικροί κίνδυνοι που σχετίζονται με τη φαρμακευτική διέγερση, την υπερβολική ωοθηκική ανταπόκριση και την ωοληψία.
Αιμορραγία ή λοίμωξη μετά την ωοληψία αποτελούν σπάνιες επιπλοκές.
Στις γυναίκες με υψηλή ωοθηκική εφεδρεία ή PCOS χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή για την πρόληψη του συνδρόμου υπερδιέγερσης των ωοθηκών.
Με τα σύγχρονα πρωτόκολλα ο κίνδυνος σοβαρής υπερδιέγερσης μπορεί να περιοριστεί σημαντικά.
Ποια γυναίκα έχει περισσότερο λόγο να το σκεφτεί;
Η συζήτηση έχει ιδιαίτερη αξία όταν μια γυναίκα:
δεν επιθυμεί εγκυμοσύνη τώρα αλλά αναμένει σημαντική αναβολή
δεν έχει αυτή τη στιγμή σύντροφο με τον οποίο επιθυμεί να δημιουργήσει οικογένεια
πλησιάζει τα μέσα ή το δεύτερο μισό της δεκαετίας των 30
έχει μειωμένη ωοθηκική εφεδρεία
έχει ενδομητρίωση ή πρόκειται να υποβληθεί σε επέμβαση στις ωοθήκες
πρόκειται να λάβει θεραπεία που μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα
έχει άλλον ιατρικό λόγο για διατήρηση γονιμότητας.
Δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι γυναίκες πρέπει να καταψύξουν ωάρια.
Σημαίνει ότι αξίζει να ενημερωθούν πριν ο χρόνος περιορίσει τις επιλογές τους.
Η ενημέρωση και η απόφαση για θεραπεία είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Και αν έχω σύντροφο; Ωάρια ή έμβρυα;
Intrauterine κατάψυξη εμβρύων μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να προσφέρει περισσότερες πληροφορίες, επειδή γνωρίζουμε ποια ωάρια γονιμοποιήθηκαν και ποια εξελίχθηκαν σε έμβρυα.
Η κατάψυξη ωαρίων όμως διατηρεί μεγαλύτερη αναπαραγωγική αυτονομία, καθώς η μελλοντική χρήση τους δεν συνδέεται με το συγκεκριμένο σπέρμα με το οποίο θα δημιουργούνταν σήμερα τα έμβρυα.
Η επιλογή είναι προσωπική και ιατρική και πρέπει να συζητείται πριν από τη διαδικασία.
Δεν υπάρχει μία επιλογή που να είναι σωστή για όλες τις γυναίκες ή όλα τα ζευγάρια.
Τι δεν πρέπει να υπόσχεται η κατάψυξη ωαρίων;
Δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως:
«Ασφάλεια ότι θα κάνεις παιδί όποτε θελήσεις.»
Δεν είναι.
Δεν μπορεί να εγγυηθεί την επιβίωση όλων των ωαρίων, τη γονιμοποίηση, τη δημιουργία εμβρύων, τη δημιουργία χρωμοσωμικά φυσιολογικού εμβρύου, την εμφύτευση ή τη γέννηση παιδιού.
Μπορεί όμως να αυξήσει τις μελλοντικές αναπαραγωγικές επιλογές μιας γυναίκας σε σχέση με το να μην έχει διατηρήσει καθόλου νεότερα ωάρια.
Αυτή η διαφορά είναι ουσιαστική.
Η κατάψυξη ωαρίων είναι μια δυνατότητα.
Δεν είναι εγγύηση.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος;
Ίσως το μεγαλύτερο λάθος είναι να αντιμετωπίζεται η κατάψυξη ωαρίων ως απόφαση που πρέπει να ληφθεί όταν «θα είναι πια απαραίτητη».
Η βιολογία λειτουργεί αντίστροφα.
Όσο περισσότερο τη χρειάζεσαι λόγω ηλικίας, τόσο μικρότερο μπορεί να είναι το πλεονέκτημα που μπορεί να σου προσφέρει.
Γι’ αυτό η σωστή στιγμή για ενημέρωση είναι συνήθως νωρίτερα από τη στιγμή της επείγουσας ανάγκης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να δημιουργούμε φόβο γύρω από την ηλικία.
Σημαίνει ότι η γυναίκα πρέπει να έχει την κατάλληλη πληροφορία στον χρόνο που αυτή η πληροφορία μπορεί ακόμη να της δώσει πραγματικές επιλογές.
Το σημαντικότερο μήνυμα
Η κατάψυξη ωαρίων δεν είναι υποχρέωση για κάθε γυναίκα μετά τα 35.
Ούτε είναι εγγύηση ότι στο μέλλον θα αποκτήσει παιδί.
Είναι ένα εργαλείο διατήρησης αναπαραγωγικών επιλογών.
Η πραγματική του αξία εξαρτάται κυρίως από την ηλικία κατά την οποία καταψύχθηκαν τα ωάρια, τον αριθμό των ώριμων ωαρίων που αποθηκεύτηκαν, την ωοθηκική εφεδρεία και τον μελλοντικό οικογενειακό σχεδιασμό της γυναίκας.
Γι’ αυτό η σημαντικότερη συζήτηση δεν είναι:
«Να καταψύξω ή όχι;»
Είναι:
«Αν σκοπεύω να αναβάλω τη μητρότητα, ποια είναι σήμερα η πραγματική μου αναπαραγωγική κατάσταση και τι μπορεί ρεαλιστικά να μου προσφέρει η κατάψυξη ωαρίων στη δική μου ηλικία;»
Η σωστή ενημέρωση δεν πρέπει ούτε να φοβίζει μια γυναίκα ούτε να της δημιουργεί ψεύτικη ασφάλεια.
Πρέπει να της επιτρέπει να αποφασίσει εγκαίρως, γνωρίζοντας τόσο τις δυνατότητες όσο και τα όρια της μεθόδου.
Ιωάννης Α. Σκλαβούνος MD MSc DFFP Μαιευτήρας Χειρουργός Γυναικολόγος Ειδικευθείς & Μετεκπαιδευθείς στη Μ. Βρετανία T. Senior Clinical Fellow – Liverpool Women’s Hospital UK
References
European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE). Female Fertility Preservation Guideline.
ESHRE Guideline Group on Ovarian Stimulation. Ovarian Stimulation for IVF/ICSI – Guideline Update 2025.
American Society for Reproductive Medicine (ASRM), Practice Committee. Evidence-based outcomes after oocyte cryopreservation for donor oocyte IVF and planned oocyte cryopreservation.
American Society for Reproductive Medicine (ASRM), Ethics Committee. Planned oocyte cryopreservation to preserve future reproductive potential.
American Society for Reproductive Medicine (ASRM), Practice Committee. Testing and interpreting measures of ovarian reserve: a committee opinion. Fertility and Sterility.
Cobo A, García-Velasco JA, Coello A, Domingo J, Pellicer A, Remohí J. Oocyte vitrification as an efficient option for elective fertility preservation. Fertility and Sterility.
Goldman RH, Racowsky C, Farland LV, Munné S, Ribustello L, Fox JH. Predicting the likelihood of live birth for elective oocyte cryopreservation: a counseling tool for physicians and patients. Human Reproduction.
